สมุนไพรไทย เย็นใจ คลายร้อน

สมุนไพรไทย เย็นใจ คลายร้อน

พท.ป.สุนันทา แหล่งสะท้าน

          ประเทศไทยเข้าสู่ฤดูร้อนอย่างเป็นทางการแล้ว การที่ได้รับความร้อนเป็นเวลานานอาจทำให้ร่างกายเกิดการเสียสมดุลได้  อาจจะเกิดการสูญเสียน้ำในร่างกาย อ่อนเพลียจากความร้อน และภาวะลมแดด (Heat stroke) จากสภาพภูมิอากาศดังกล่าวการดูแลสุขภาพในช่วงอากาศร้อนจึงเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่ง ตามศาสตร์การแพทย์แผนไทยนั้น ร่างกายมนุษย์ประกอบด้วยธาตุทั้ง 4 คือ ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุลม แลธาตุไฟ หากสัมผัสหรือกระทบความร้อนเป็นเวลานาน จะส่งผลทำให้ธาตุไฟกำเริบ จะทำให้มีอาการปากแห้ง คอแห้ง กระหายน้ำ อ่อนเพลียได้ ดังนั้นเพื่อลดธาตุไฟและปรับสมดุลในร่างกาย

การรับประทาน สมุนไพรที่มีรสขมเย็น จะช่วยลดความร้อนในร่างกายได้ โดยสมุนไพรรสขมเย็น ที่นิยมใช้ในการบรรเทาความร้อนในร่างกาย เช่น ใบเตย ใบกระเจี๊ยบแดง บัวบก เก๊กฮวย มะตูม

• ใบเตย หรือเตยหอม เป็นสมุนไพรที่มีกลิ่นหอมและมีฤทธิ์เย็น สรรพคุณ แก้ร้อนใน กระหายน้ำ ขับปัสสาวะ ตามตำรับการแพทย์แผนไทยนิยมใช้ใบสด 3-5 ใบ ต้มน้ำ แล้วดื่มเพื่อช่วยลดความร้อนในร่างกายและบรรเทาอาการกระหายน้ำ
• ใบบัวบก หรือผักหนอก เป็นสมุนไพรรสขม สรรพคุณ บำรุงกำลัง บำรุงหัวใจ แก้อ่อนเพลีย แก้ช้ำใน วิธีการรับประทาน นำใบสดประมาณ 1 กำมือ มาคั้นน้ำดื่ม หรือรับประทานเป็นผักเคียงร่วมกับอาหาร และยังมีการศึกษาทางเภสัชวิทยาพบว่าใบบัวบกมีสารสำคัญ เช่น Asiaticoside และ Madecassoside ซึ่งมีฤทธิ์ต้านการอักเสบและต้านอนุมูลอิสระ ช่วยลดการระคายเคืองของเนื้อเยื่อและช่วยส่งเสริมฟื้นฟูของร่างกาย
• กระเจี๊ยบแดง ส่วนที่ใช้คือกลีบเลี้ยง มีรสเปรี้ยว มีสรรพคุณ ช่วยแก้อาการอ่อนเพลีย บำรุงธาตุ แก้กระหายน้ำ และช่วยขับปัสสาวะ จากการศึกษาพบมีสารแอนโทไซยานิน (Anthocyanins) ที่พบในกระเจี๊ยบแดงมีฤทธิ์ช่วยลดความดันโลหิต และช่วยปกป้องเซลล์จากความเสียหายของอนุมูลอิสระ วิธีการใช้ นำกลีบเลี้ยง 1 กำมือ ต้มน้ำดื่ม
• เก๊กฮวย เป็นสมุนไพรที่มีกลิ่นหอมและมีฤทธิ์เย็น สรรพคุณ แก้ร้อนใน กระหายน้ำ บำรุงกำลัง และบรรเทาอาการอ่อนเพลีย ในดอกเก็กฮวยมีสารสำคัญในกลุ่ม ฟลาโวนอย(Flovonoide) ซึ่งมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ ช่วยป้องกันการถูกทำลายของเซลล์และเนื้อเยื่อร่างกายจากอนุมูลอิสระและออกซิเจน นอกจากนี้ยังมีสาร ลูทีโอลิน(Luteolin) เป็นสารฟลาโวนอยที่พบได้ในดอกเก๊กฮวย ช่วยบรรเทาอาการไอ ช่วยขับเสมหะ และช่วยลดคอลเลสเตอรอลและไขมันในเลือด ซึ่งเป็นส่วนช่วยลดความเสี่ยงของโรคหัวใจและหลอดเลือดสมอง วิธีการใช้งาน ใช้ดอกแห้งประมาณ 1 กำมือ ต้มน้ำดื่ม
• มะตูม เป็นสมุนไพรที่นิยมใช้ผลเป็นส่วนประกอบของตำรับยา ใช้ในส่วนของผลอ่อนหรือผลแห้ง มีสรรพคุณช่วยเจริญอาหาร บำรุงธาตุ บำรุงร่างกาย และบรรเทาอาการอ่อนเพลีย วิธีการใช้คือ นำผลมะตูมแห้งที่หั่นเป็นแว่น มาย่างไฟจนเหลือง ใช้ครั้งละ 2-3 ชิ้น ต้มน้ำดื่ม

นอกจากการรับประทานสมุนไพรเพื่อลดความร้อนในร่างกายแล้วนั้น การดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอ พักผ่อนให้เพียงพอ และหลีกเลี่ยงอาหารที่มีไขมันสูง หวานจัดหรืออาหารรสจัด ก็เป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยส่งเสริมสุขภาพและช่วยให้ร่างกายสามารถปรับตัวต่อสภาพอากาศร้อนและในช่วงฤดูร้อนได้อย่างเหมาะสม

เอกสารอ้างอิง

-โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช สมุนไพร 200 ชนิด .//(2569).//เตยหอม.//สืบค้นเมื่อ6 มีนาคม 2569./จากhttps://www.rspg.or.th/plants_data/herbs/herbs_03_3.htm
– โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช สมุนไพร 200 ชนิด .//(2569).//ใบบัวบก.//สืบค้นเมื่อ7 มีนาคม 2569./จากhttps://www.rspg.or.th/plants_data/herbs/herbs_03_4.htm
– คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี .//(2567).//มะตูม.//สืบค้นเมื่อ 7 มีนาคม 2569./จากhttps://phar.ubu.ac.th/herb-DetailThaicrudedrug/104
–  คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี .//(2567).//กระเจี๊ยบแดง.//สืบค้นเมื่อ 9 มีนาคม 2569./จากhttps://phar.ubu.ac.th/herb-DetailThaicrudedrug/1
– ชนัญ ผลประไพ, ศรัณยู อุ่นทวี, จุฑามาส สุขเอม, ภานุวัฒน์ ทองสอง. /(2562)./อิทธิพลของวิธีการสกัดต่อผลได้การสกัดและฤทธิ์การต้านอนุมูลอิสระของสารสกัดพืชสมุนไพรไทย,/ปีที่8/(ฉบับที่5),/495-496.สืบค้นจาก https://share.google/P0IEcy4oTOe8XeSTr