การรักษาเนื้องอกมดลูกด้วยวิธี Uterine Fibroid Embolization (UFE) หรือที่ Uterine Artery Embolization (UAE)

การรักษาเนื้องอกมดลูกด้วยวิธี Uterine Fibroid Embolization (UFE) หรือ Uterine Artery Embolization (UAE)

เนื้องอกมดลูก (Uterine fibroid) มีอาการอย่างไร

เนื้องอกมดลูกเป็นเนื้องอกชนิดที่ไม่ใช่มะเร็งที่พบได้บ่อยที่สุดในหญิงวัยเจริญพันธุ์ ผู้ป่วยประมาณ 30-50% อาจไม่มีอาการผิดปกติ แต่หากมีอาการ มักพบอาการดังนี้:

• ประจำเดือนผิดปกติ: มีเลือดออกมากผิดปกติ (Menorrhagia), เลือดออกกะปริดกะปรอย ซึ่งอาจทำให้เกิดภาวะโลหิตจางได้
• อาการปวด: ปวดท้องน้อย, ปวดประจำเดือนอย่างรุนแรง (Dysmenorrhea), ปวดขณะมีเพศสัมพันธ์ หรือปวดหลังส่วนล่าง
• อาการจากการกดทับ (Bulk symptoms): เนื่องจากมดลูกมีขนาดโตขึ้นไปกดทับอวัยวะข้างเคียง ทำให้ปัสสาวะบ่อย, ท้องผูก, หรือรู้สึกแน่นท้อง/ท้องโตขึ้นเหมือนคนท้อง
• ปัญหาด้านการเจริญพันธุ์: อาจทำให้มีบุตรยาก หรือเกิดภาวะแทรกซ้อนระหว่างตั้งครรภ์ เช่น การแท้งบุตร

การรักษามาตรฐานของ Uterine fibroid คืออะไร

แนวทางการรักษาเนื้องอกมดลูกในปัจจุบันมีหลายวิธี ขึ้นอยู่กับอาการ ความต้องการมีบุตร และขนาดของเนื้องอก:

• การรักษาด้วยยา: ใช้ยาฮอร์โมน เช่น ยาคุมกำเนิดชนิดรวม (Combined Oral Contraceptives; COCs), ยาในกลุ่ม Gonadotropin-releasing hormone (GnRH) agonists/antagonists หรือยา Selective Progesterone Receptor Modulators (SPRMs) เพื่อลดอาการ โดยเฉพาะภาวะเลือดออกมากผิดปกติ และลดขนาดเนื้องอกชั่วคราว
• การผ่าตัดเอาเฉพาะเนื้องอกออก (Myomectomy): เป็นการรักษามาตรฐานสำหรับผู้ที่ยังต้องการรักษาภาวะเจริญพันธุ์หรือต้องการเก็บมดลูกไว้
• การผ่าตัดมดลูกออก (Hysterectomy): เป็นการรักษาที่เหมาะกับผู้ที่ไม่ต้องการมีบุตรแล้วและไม่ต้องการให้โรคกลับเป็นซ้ำ

Uterine fibroid embolization คืออะไร

UFE/UAE คือการรักษาโดยแพทย์รังสีร่วมรักษา (Interventional Radiologist) โดยการฉีดสารอุดหลอดเลือดทางการแพทย์เข้าไปทางหลอดเลือดแดงที่ไปเลี้ยงมดลูก เพื่อลดปริมาณเลือดที่ไปเลี้ยงเนื้องอก ทำให้เนื้องอกขาดเลือด, ฝ่อตัว และเล็กลง

ข้อดีเมื่อเทียบกับการผ่าตัด:

• ความรุนแรงน้อยกว่า (Minimally Invasive): ไม่มีแผลผ่าตัดใหญ่ มีเพียงแผลขนาดเล็ก 2-3 มม. ที่บริเวณขาหนีบหรือข้อมือซึ่งเป็นตำแหน่งที่ใส่อุปกรณ์สายสวน
• ฟื้นตัวเร็ว: ใช้ระยะเวลาพักฟื้นในโรงพยาบาลสั้นกว่า (ประมาณ 1-2 วัน) และกลับไปใช้ชีวิตปกติได้เร็วกว่าการผ่าตัด
• ลดภาวะแทรกซ้อนระยะสั้น: มีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการผ่าตัดและการดมยาสลบน้อยกว่า

ข้อจำกัด:

• โอกาสที่จะต้องได้รับการรักษาซ้ำสูงกว่า: ผู้ป่วยที่ทำ UFE มีโอกาสที่จะต้องกลับมารับการรักษาด้วยวิธี UFE ซ้ำโดยมีโอกาสประมาณ 9-28% ในช่วง 5 ปีแรก หรือต้องได้รับการผ่าตัดในอนาคตโดยมีโอกาสประมาณ 1-10%
• ความเสี่ยงต่อโอกาสการมีบุตรในอนาคต: ปัจจุบัน Myomectomy ยังคงเป็นวิธีที่แนะนำมากกว่าสำหรับผู้ยังต้องการมีบุตร เนื่องจาก UFE อาจมีผลต่อการทำงานของรังไข่หรือผนังมดลูก แต่ไม่ได้ถือเป็นข้อห้าม เนื่องจากยังมีข้อมูลสนับสนุนไม่เพียงพอ

ขั้นตอนการทำ ความเสี่ยง และผลข้างเคียง

1. แพทย์ใส่สายสวนขนาดเล็กเข้าไปทางหลอดเลือดแดงที่ข้อมือหรือขาหนีบของผู้ป่วย
   
2. ใช้เครื่องเอกซเรย์หลอดเลือดที่มีความแม่นยำสูง เพื่อนำสายสวนไปยังหลอดเลือดแดงที่เลี้ยงมดลูกทั้งสองข้าง
   
3. ฉีดสารอุดหลอดเลือดผ่านสายสวนไปยังเส้นเลือดที่ไปเลี้ยงเนื้องอกโดยเฉพาะ เพื่อทำให้เนื้องอกมดลูกฝ่อ และมีขนาดเล็กลง
   

ผลข้างเคียงที่พบได้บ่อย:

• Post-embolization syndrome: อาการปวดท้องน้อย (อาจมีอาการมากใน 24 ชั่วโมงแรก), มีไข้ต่ำๆ, คลื่นไส้, อาเจียน และอ่อนเพลีย ซึ่งเป็นผลจากการที่เนื้องอกอยู่ในภาวะขาดเลือดและเริ่มตาย
• สารคัดหลั่งทางช่องคลอด: อาจมีของเหลวหรือเนื้อเยื่อเนื้องอกบางส่วนหลุดออกมาทางช่องคลอดได้

ความเสี่ยงที่สำคัญ:

• การติดเชื้อ: เช่น มดลูกอักเสบ (Endometritis) มีโอกาสพบได้ประมาณ 1–2.5% โดยความเสี่ยงอาจสูงขึ้นในผู้ที่มีเนื้องอกชนิดที่ยื่นเข้าไปในโพรงมดลูก (submucosal/intracavitary fibroid)
• รังไข่ทำงานลดลง: โดยทั่วไป UAE มีความเสี่ยงต่อการทำงานของรังไข่ค่อนข้างต่ำ แต่ความเสี่ยงจะสูงขึ้นที่ประมาณ 7%ในผู้หญิงที่มีอายุมาก โดยเฉพาะอายุเกิน 45 ปี หากผู้ป่วยยังต้องการมีบุตรหรือมีความกังวลเกี่ยวกับการทำงานของรังไข่ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความเหมาะสมของการรักษาเป็นรายบุคคล
• เนื้องอกหลุดออกมา (Fibroid expulsion): เนื้องอกบางประเภทอาจหลุดออกมาทางช่องคลอด ซึ่งบางครั้งอาจต้องใช้การขูดมดลูกหรือส่องกล้องช่วยออก

ผลการรักษา และโอกาสกลับเป็นซ้ำ

• ผลการรักษา: UFE มีประสิทธิภาพสูงในการลดอาการ โดยประมาณ 85% ของผู้ป่วยมีอาการเลือดออกและอาการปวดท้องดีขึ้นอย่างชัดเจนหลังการติดตามการรักษาไป 2 ปี เนื้องอกมักมีขนาดลดลงประมาณ 50-75% ภายใน 1 ปีโดยอัตราการลดลงของขนาดเนื้องอกมักเห็นผลสูงสุดในช่วง 3-6 เดือนหลังการรักษา
• โอกาสกลับเป็นซ้ำ/รักษาซ้ำ: ประมาณ 20% ของผู้ป่วยที่ทำ UFE อาจจำเป็นต้องได้รับการรักษาเพิ่มเติม (เช่น ได้รับการรักษาด้วย UFE ซ้ำหรือผ่าตัดมดลูก) ภายในระยะเวลา 3-5 ปี เทียบกับการรักษาด้วย myomectomy ที่มีโอกาสผ่าตัดซ้ำที่ 7%
• ความพึงพอใจ: ผู้ป่วยมากกว่า 80-90% พึงพอใจกับผลการรักษาชนิด UFE