อาการคัน ผื่นผิวหนัง…ที่สมุนไพรไทยช่วยคุณได้

อาการคัน ผื่นผิวหนัง…ที่สมุนไพรไทยช่วยคุณได้

พท.ป. สุรเกียรติ โตสมตน

อาการคัน ผื่นคันบริเวณผิวหนัง เป็นอาการทางผิวหนังที่พบได้บ่อยในทุกช่วงวัย ซึ่งอาจเกิดขึ้นเฉพาะส่วนหรือทั่วร่างกาย โดยบางครั้งอาจมีผื่นผิวหนังร่วมด้วยหรือไม่ก็ได้ การมีอาการคันสามารถส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตทั้งทางร่างกายและจิตใจของผู้ที่ประสบปัญหานี้ หากไม่ได้รับการรักษาที่เหมาะสมและมีการแกะเกาหรือขีดข่วนจนเกิดแผล อาจทำให้เกิดการติดเชื้อแทรกซ้อนที่ผิวหนังได้ โดยสาเหตุของอาการคันนั้นมีหลากหลายปัจจัย เช่น ภาวะผิวหนังแห้งจากการเปลี่ยนแปลงของอายุหรืออากาศ ภูมิแพ้จากแมลงกัดต่อย ฝุ่น อาหาร ยา หรือสารเคมี รวมถึงการติดเชื้อราที่ผิวหนังหรือภาวะที่เกี่ยวข้องกับระบบภายในร่างกายและจิตใจด้วย

จากมุมมองของการแพทย์แผนไทย อาการคันเกิดจากความผิดปกติของเลือด น้ำเหลือง และความร้อนในร่างกาย ซึ่งเกิดจากหลายสาเหตุข้างต้น และทำให้เกิดอาการในรูปแบบของผดหรือผื่นบนผิวหนัง การบรรเทาอาการคันจึงจำเป็นต้องปรับสมดุลของเลือดและน้ำเหลือง โดยใช้สมุนไพรที่มี รสเมาเบื่อ เช่น ทองพันชั่ง ขันทองพยาบาท หรือข้าวเย็นทั้ง 2 หัวร้อยรู มาประกอบในตำรับรับประทาน ร่วมกับการใช้ยารสเย็นและยาระบาย เพื่อปรับความร้อนในร่างกายให้กลับสู่สมดุล สำหรับผู้ที่มีอาการผื่นคันมากสามารถใช้สมุนไพรเดี่ยวบางชนิดที่ผ่านกรรมวิธีการง่าย ๆ เพื่อบรรเทาอาการคันภายนอกร่วมด้วยได้ เช่น

• เหงือกปลาหมอ รสเค็มกร่อย มีสรรพคุณในการรักษาโรคทางผิวหนัง โดยนำส่วนใบและลำต้นเหนือดิน 3-4 กำมือมาล้างให้สะอาด หั่นเป็นชิ้นต้มกับน้ำจนเดือด ทิ้งไว้ให้น้ำเย็นลงแล้วนำน้ำมาใช้ในการอาบหรือชำระตรงบริเวณที่มีอาการ เพื่อบรรเทาอาการผื่นคัน
• ตำลึง รสเย็น ใช้ใบสด 1 กำมือ ล้างให้สะอาด ตำให้ละเอียด ผสมน้ำสะอาดเล็กน้อย แล้วคั้นเอาน้ำมาทาบริเวณที่มีอาการคันจนกว่าจะหาย

หรือเลือกใช้ผลิตภัณฑ์สมุนไพรที่พัฒนาขึ้นในรูปแบบต่างๆ เพื่อสะดวกต่อการใช้งาน และลดขั้นตอนการเตรียมยา เช่น เจลอาบน้ำที่มีสารสกัดจากเหงือกปลาหมอหรือขมิ้นชัน คาลาไมน์ หรือโลชั่นที่มีส่วนผสมของพญายอ ซึ่งสามารถหาซื้อได้ง่ายตามร้านขายยาทั่วไป

นอกจากนี้การปฏิบัติตัวในชีวิตประจำวันก็มีส่วนสำคัญในการบรรเทาอาการคันให้หายเร็วขึ้น เช่น การอาบน้ำเย็นหรือประคบเย็นเพื่อลดอาการคัน หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารหมักดองหรืออาหารทะเลเพื่อลดการกระตุ้นความผิดปกติของเลือดและน้ำเหลือง ไม่ควรแกะเกาหรือขีดข่วนบริเวณที่มีผื่นคัน เพื่อลดโอกาสการติดเชื้อแบคทีเรีย และควรหลีกเลี่ยงสภาพแวดล้อมที่มีความอับชื้นหรือสารเคมีที่อาจทำให้เกิดการระคายเคืองเพิ่มขึ้น ทั้งนี้หากอาการคันกลับมาเป็นซ้ำบ่อยครั้ง และมีแนวโน้มที่อาการจะรุนแรงขึ้น รวมถึงมีอาการแทรกซ้อนที่ค่อนข้างรุนแรง ควรเข้ารับการตรวจรักษาจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญโดยเร็วที่สุด เพื่อป้องกันการเกิดภาวะแทรกซ้อนที่อาจส่งผลต่อสุขภาพในระยะยาว

อ้างอิง

สมศักดิ์ นวลแก้ว. แนวทางการตรวจวินิจฉัยและรักษาโรคด้วยวิธีการทางการแพทย์แผนไทยประยุกต์. พิมพ์ครั้งที่ 2, สถานที่พิมพ์: อุษาการพิมพ์; 2557. หน้า 145-146.

รุ่งระวี เต็มศิริฤกษ์กุล, วงศ์สถิต ฉั่วกุล, ภาณุพงษ์ พงษ์ชีวิน, เบญญากาญจน์ พงศ์กิจวิทูร, อำพลบุญเปล่ง, อุบลวรรณ บุญเปล่ง. สมุนไพรและเครื่องยาไทย ในยาสามัญประจำบ้าน. สถานที่พิมพ์: สามลดา; 2557. หน้า 434.

ตำลึง [อินเตอร์เน็ต]. ปทุมธานี: สถานการแพทย์แผนไทยประยุกต์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์; 2564 [วันที่อ้างถึง 15 มีนาคม 2568] ที่มา: https://www.med.tu.ac.th/department/attm/?p=2206

เหงือกปลาหมอ [อินเตอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: สำนักงานโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารี;  [วันที่อ้างถึง 15 มีนาคม 2568] ที่มา: https://www.rspg.or.th/plants_data/herbs/herbs_02_7.htm

อรจุฑา ชัยวนนท์, กนกวลัย กุลทนันทน์. อาการคัน [อินเตอร์เน็ต]. กรุงเทพฯ: คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล; 2560 [วันที่อ้างถึง 15 มีนาคม 2568] ที่มา: https://www.si.mahidol.ac.th/th/healthdetail.asp?aid=1082