สาระน่ารู้เกี่ยวกับ “บล็อกหลัง”

สาระน่ารู้เกี่ยวกับ “บล็อกหลัง”

พญ.สุธาวัลย์ อเนกเมธีพฤกษา
วิสัญญีแพทย์ ศูนย์การแพทย์กาญจนาภิเษก

บล็อกหลังคืออะไร

บล็อกหลัง (Spinal Block หรือ Spinal Anesthesia) คือการระงับความรู้สึกเฉพาะส่วนโดยการฉีดยาชาเข้าไปในช่องไขสันหลัง เพื่อทำให้เกิดการชาบริเวณส่วนล่างของร่างกายชั่วคราว

การบล็อกหลังเหมาะสมกับการผ่าตัดชนิดใดบ้าง

การบล็อกหลังเหมาะสำหรับการผ่าตัดในบริเวณส่วนล่างของร่างกาย เช่น

• การผ่าตัดช่องท้องส่วนล่าง เช่น ผ่าไส้เลื่อน ผ่าทวารหนัก
• การผ่าตัดกระดูกและข้อ เช่น ผ่าตัดสะโพก ข้อเข่า ขา
• ผ่าตัดทางสูตินรีเวช เช่น ผ่าคลอด ผ่ามดลูกและรังไข่
• การผ่าตัดทางระบบทางเดินปัสสาวะ เช่น การผ่าตัดต่อมลูกหมากผ่านทางท่อปัสสาวะ

การเตรียมตัวและขั้นตอนการบล็อกหลัง

1. การเตรียมตัวก่อนบล็อกหลัง

• งดน้ำและอาหารอย่างน้อย 8 ชั่วโมง
• เปิดเส้นหลอดเลือดดำเพื่อให้สารน้ำ
• ติดอุปกรณ์ตรวจวัดสัญญาณชีพ เช่น ความดันเลือด ชีพจร ออกซิเจน คลื่นไฟฟ้าหัวใจ

2. การจัดท่าผู้ป่วย จัดทานอนตะแคงงอเข่าหรือนั่งก้มตัวห้อยขา
3. วิสัญญีแพทย์ทำความสะอาด โดยใช้น้ำยาฆ่าเชื้อเช็ดผิวหนังที่บริเวณหลังส่วนล่าง และปูผ้าแบบปลอดเชื้อ
4. วิสัญญีแพทย์เริ่มด้วยการฉีดยาชาเฉพาะที่ที่ผิวหนัง จากนั้นแทงเข็มขนาดเล็กเข้าช่องน้ำไขสันหลัง เมื่อแน่ใจว่าเข็มอยู่ในตำแหน่งที่ถูกต้อง วิสัญญีแพทย์จะฉีดยาชาเข้าไป โดยผู้ป่วยต้องอยู่นิ่งในระหว่างการแทง
5. วิสัญญีแพทย์ประเมินระดับการชา เพื่อให้มั่นใจว่าสามารถผ่าตัดได้โดยที่ผู้ป่วยไม่รู้สึกเจ็บ

ข้อดีของการบล็อกหลัง

• ให้การระงับความรู้สึกเฉพาะที่อย่างมีประสิทธิภาพ ช่วยให้ผู้ป่วยไม่รู้สึกเจ็บในบริเวณลำตัวส่วนล่าง โดยไม่ต้องใช้ยาสลบทั้งตัว
• ลดความเสี่ยงจากการใช้ยาสลบทั่วร่างกาย (General Anesthesia) ผู้ป่วยที่ได้รับการบล็อกหลังมักมีอาการคลื่นไส้ อาเจียน หลังผ่าตัดน้อยกว่าผู้ป่วยที่ได้รับการใช้ยาสลบทั่วร่างกาย
• ลดความเสี่ยงต่อระบบหายใจ ผู้ป่วยที่ได้รับการบล็อกหลังสามารถหายใจได้เองตลอดเวลา ไม่จำเป็นต้องใส่ท่อช่วยหายใจ
• ลดความปวดหลังผ่าตัดในระยะเริ่มต้นได้ดี
• เนื่องจากยาชายังมีฤทธิ์หลงเหลือหลังผ่าตัด ทำให้ผู้ป่วยเจ็บน้อยลง ช่วยลดความต้องการในการใช้ยาแก้ปวด

ผลข้างเคียงของการบล็อกหลัง

1. ความดันโลหิตต่ำ เมื่อยาชาออกฤทธิ์อาจทำให้หลอดเลือดขยายตัว ความดันเลือดลดลง อาจรู้สึกเวียนหัว หรือคลื่นไส้ แต่จะมีการเฝ้าระวังโดยวิสัญญีแพทย์ ซึ่งสามารถดูแลและแก้ไขได้อย่างทันท่วงที
2. ปวดศีรษะ ผู้ป่วยบางคนอาจมีอาการปวดศีรษะ โดยเฉพาะเวลานั่งหรือลุกขึ้น แต่จะดีขึ้นเมื่อนอนพัก มักหายเองได้ หรืออาจต้องรักษาด้วยวิธีเฉพาะ
3. หนาวสั่น ผู้ป่วยบางรายอาจรู้สึกหนาว หรือมีอาการตัวสั่นหลังได้รับยาชา ซึ่งสามารถเกิดขึ้นได้ และสามารถบรรเทาได้โดยใช้ผ้าห่มอุ่น หรือให้ยาช่วยได้
4. ปัสสาวะไม่ออก ยาชาอาจมีผลต่อระบบควบคุมการขับถ่าย ทำให้ปัสสาวะไม่ออกชั่วคราว ซึ่งแพทย์อาจต้องใส่สายสวนปัสสาวะในบางราย

บล็อกหลังเจ็บมากไหม

ขณะบล็อกหลัง ความเจ็บจะระดับเดียวกับการเจาะเลือดหรือฉีดยา ซึ่งเข็มที่ใช้สำหรับการบล็อกหลังจะมีขนาดเล็กกว่าเข็มที่ใช้เจาะเลือด

บล็อกหลังทำให้ปวดหลังระยะยาวหรือไม่

การบล็อกหลังไม่ได้ทำให้ปวดหลังระยะยาว หากทำโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญและภายใต้การดูแลที่ถูกต้อง อาการปวดหลังเล็กน้อยหลังผ่าตัดมักเกิดจากปัจจัยอื่น และมักหายได้เอง หากมีอาการปวดหลังต่อเนื่องควรแจ้งแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุและรับการรักษาอย่างเหมาะสม

คนที่มีประวัติผ่าตัดหลังมาก่อนสามารถบล็อกหลังได้หรือไม่

คนที่มีประวัติผ่าตัดหลังมาก่อนสามารถรับการบล็อกหลังได้ แต่ต้องแจ้งวิสัญญีแพทย์ให้ทราบ เพราะอาจมีความยุ่งยากหรือความเสี่ยงบางประการ เช่น มีพังผืดที่อาจทำให้การฉีดยาชาทำได้ยากขึ้น แพทย์จะประเมินความเหมาะสมและวางแผนการรักษาให้ปลอดภัยที่สุดสำหรับผู้ป่วย

โดยรวมแล้ว การบล็อกหลังเป็นวิธีระงับความรู้สึกที่ปลอดภัยและให้ผลดีมาก โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่ไม่เหมาะกับการวางยาสลบ อย่างไรก็ตาม การเข้าใจผลข้างเคียงและแจ้งอาการผิดปกติกับทีมแพทย์อย่างทันท่วงทีจะช่วยให้การผ่าตัดปลอดภัย และทำให้ผู้ป่วยฟื้นตัวได้รวดเร็วขึ้น

หากคุณมีโรคประจำตัว หรือมีข้อกังวลสงสัยเกี่ยวกับการบล็อกหลัง อย่าลังเลที่จะสอบถามวิสัญญีแพทย์ผู้ดูแลก่อนการผ่าตัดนะคะ