เมี่ยงคำ อาหารว่างไทยบำรุงธาตุ

เมี่ยงคำ อาหารว่างไทยบำรุงธาตุ

พท.ป. กชกร แย้มวัฒนา

“เมี่ยงคำ” อาหารว่างของไทยโบราณที่ยังคงเป็นที่นิยมและมีการรับประทานกันมายาวนาน เนื่องด้วยรสชาติอันเป็นเอกลักษณ์ มีทั้งรสหวาน มัน เปรี้ยว เค็ม ทั้งยังมีกลิ่นหอมของสมุนไพรหลากหลายที่อัดแน่นอยู่ในคำเดียว แม้ไม่ได้มีการบันทึกไว้แน่ชัดถึงประวัติความเป็นมาแต่เราพบเมี่ยงคำปรากฏอยู่ในกาพย์เห่ชมเครื่องว่างในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) ที่ได้พรรณนาถึงอาหารไทยในรัชสมัยของพระองค์ไว้ว่า ‘เมี่ยงคำน้ำลายสอ เมี่ยงสมอเมี่ยงปลาทู ข้าวคลุกคลุกไก่หมู น้ำพริกคั่วทั่วโอชา’

“เมี่ยง” คือ คำกล่าวที่มักใช้เรียกอาหารที่ใช้ใบไม้ใบผักห่อแล้วทาน ซึ่งในอดีตคนนิยมทานโดยใช้ใบทองหลางห่อ แต่ในปัจจุบันหาได้ยาก ส่วนมากมักจะใช้ใบชะพลูหรือช้าพลูแทน ทานคู่กับเครื่องสมุนไพรหลายชนิด อาทิ ขิง หอมแดง มะนาว มะพร้าวคั่ว กุ้งแห้ง ถั่วลิสงคั่ว และพริกขี้หนูหั่น ราดด้วยน้ำเมี่ยงรสออกหวาน ซึ่งทำจากน้ำตาล กะปิ มะพร้าวคั่ว ข่า หอมแดง เป็นต้น ด้วยส่วนประกอบของเมี่ยงคำที่มีสมุนไพรหลากหลาย จึงมีสรรพคุณที่สามารถช่วยบำรุงธาตุทั้ง 4 ในร่างกาย ได้แก่ ดิน น้ำ ลม ไฟ

ในตำรับยาไทยได้มีบันทึกเกี่ยวกับสรรพคุณของสมุนไพรที่เป็นส่วนประกอบในเมนูเมี่ยงคำไว้ ดังนี้

• ใบช้าพลู มีรสเผ็ดร้อน เป็นยาขับลม ช่วยเจริญอาหาร ทำให้เลือดลมไหลเวียนดี
• ขิง ส่วนของเหง้าขิง มีรสหวานเผ็ดร้อน ช่วยบรรเทาอาการท้องอืด แก้ลมจุกเสียด แก้เสมหะ บำรุงธาตุ แก้คลื่นเหียนอาเจียนได้ดี มีฤทธิ์ในการขับน้ำดี เพื่อช่วยย่อยอาหาร
• หอมแดง มีรสเผ็ดหอมร้อน ช่วยบรรเทาอาการหวัด คัดจมูกได้ดี
• มะนาว ใช้ส่วนผลหั่นเป็นชิ้นติดเปลือก รสเปรี้ยวจากน้ำมะนาว เป็นยาแก้กระหายน้ำ บำรุงธาตุ ช่วยให้เจริญอาหาร น้ำมะนาวใช้จิบแก้เสมหะ แก้ไอ แก้เลือดออกตามไรฟัน ล้างเสมหะในคอ ช่วยฟอกโลหิต ส่วนเปลือกผลของมะนาว มีรสขมหอม แก้จุกเสียดแน่นท้อง แก้ปวดท้อง ขับเสมหะ บำรุงกระเพาะอาหาร
• พริกขี้หนู รสเผ็ดร้อน บำรุงธาตุไฟ ให้ร่างกายอบอุ่น
• ถั่วลิสง รสจืดมัน ตามตำรารสมันจะช่วยบำรุงธาตุดิน เช่น ผิวหนัง อวัยวะภายในต่าง ๆ
• และ กุ้งแห้ง เป็นแหล่งโปรตีนชั้นดี ช่วยบำรุงร่างกาย และชูรสชาติของเมี่ยงคำให้กลมกล่อมมากขึ้น

ซึ่งในการรับประทานเมี่ยงคำ เราสามารถเลือกหยิบห่อส่วนผสมเองตามความชอบหรือจะดูจากสรรพคุณทางสมุนไพรที่ต้องการก็ได้ เช่น หากเรากำลังเป็นหวัด อาจจะใส่หอมแดงเพิ่มขึ้นเล็กน้อยเพื่อบรรเทาอาการคัดจมูก ลดน้ำมูก หรือ หากเป็นผู้ที่มีอาการท้องอืด อาหารย่อยยาก อาจะทานขิงเพิ่มขึ้นเล็กน้อยเพื่อช่วยย่อยและขับลม รวมทั้งลดปริมาณถั่วลิสงลง เนื่องจากถั่วอาจทำให้เกิดลมในกระเพาะอาหารได้ง่าย

เมี่ยงคำเป็นอาหารว่างที่อร่อยมีประโยชน์มากมายจากสมุนไพรที่หลากหลาย แต่ก็มีข้อควรระวังในการรับประทาน เช่น ในผู้ป่วยโรคเบาหวานหรือผู้ที่ต้องควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ควรทานมากจนเกินไปเนื่องจากน้ำเมี่ยงคำมีรสหวานและมีส่วนผสมของน้ำตาลค่อนข้างมาก ควรรับประทานในปริมาณแต่พอดี นอกจากนี้ ใบช้าพลูสด มีผลึกแคลเซียมออกซาเลตสูง ไม่ควรรับประทานมากเกินไป และไม่ควรรับประทานเป็นประจำทุกวัน เพราะอาจทำให้เกิดนิ่วในไตหรือในทางเดินปัสสาวะได้ การรับประทานเเต่พอดี ไม่มากหรือน้อยจนเกินไป รวมทั้งรับประทานอาหารให้หลากหลายและครบ 5 หมู่ ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอต่อวัน มีการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ ก็เป็นพื้นฐานสำคัญต่อสุขภาพเช่นกันค่ะ

เอกสารอ้างอิง :

1. ฐานข้อมูลสมุนไพรไทยเขตอีสานใต้ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. ช้าพลู, [ออนไลน์]. 2025, แหล่งที่มา: https://phar.ubu.ac.th/herb-DetailPhargarden/221, [6 มิ.ย. 2568].
2. ศูนย์สารนิเทศอีสานสิรินธร มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. เมี่ยงคำ : อาหารว่างครบ 5 หมู่อยู่ในคำเดียว, [ออนไลน์]. 2025, แหล่งที่มา: https://isancenter.msu.ac.th/?p=1351, [6 มิ.ย. 2568].
3. ข้อมูลพืชสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร. ขิง, [ออนไลน์]. 2025, แหล่งที่มา: https://pharmacy.su.ac.th/herbmed/herb/text/herb_detail.php?herbID=59, [6 มิ.ย. 2568].
4. ข้อมูลพืชสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร. มะนาว, [ออนไลน์]. 2025, แหล่งที่มา: https://pharmacy.su.ac.th/herbmed/herb/text/herb_detail.php?herbID=180, [6 มิ.ย. 2568].
5. สาระเพื่อชีวิต วารสารข่าวเกษตรชลประทาน สำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์. หอมแดง สมุนไพรพื้นบ้านมากประโยชน์, [ออนไลน์]. 2025, แหล่งที่มา: https://www.opsmoac.go.th/krabi-article_prov